Theekransje

De representatie van vrouwen in kunst

Op de valreep van Women’s History Month 2018 wil ik graag een stukje schrijven over vrouwen. Dit is zeker niet mijn eerste stuk dat gaat over vrouwen, feminisme en ongelijkheid, maar recent kwam ik wat feitjes tegen waar mijn mond toch wel een beetje van open viel. Ik las in een Facebook event namelijk over de aantallen vrouwen in kunst. Dan bedoel ik niet hoeveel portretten van vrouwen er te vinden zijn in het Rijksmuseum, maar hoeveel kunst er te vinden is die is gemaakt door vrouwen . Schilderijen, muziek, maar ook films en andere kunstvormen. Als je je afvraagt of dit een beetje eerlijk verdeeld is qua zichtbaarheid, hou je vast. Het antwoord: nee. Totaal niet.

Laten we beginnen met het eerste waar veel mensen aan denken bij het woord kunst: musea. Voornamelijk musea met schilderijen. Het beroemde National Gallery in Londen heeft in totaal 2300 werken die tentoongesteld worden, onder andere van Nederlandse schilders zoals Van Gogh. In totaal zijn er werken te zien van ongeveer 750 schilders. Van deze 750 schilders zijn, hou je vast, 11 vrouwen. Elf. Van de zevenhonderdvijftig. Een verklaring hiervoor is deels te vinden in het feit dat vrouwen vroeger geen naakt schilderijen van mannen mochten maken. Mannen mochten dit wel, en het correct schilderen van ‘geschiedenis werken’ werd gezien als een belangrijk academisch onderdeel wanneer je een kunst gerelateerde opleiding volgde in de 19e eeuw. Om hierin succesvol te zijn moest je vaak (deels) blote mannen lichamen schilderen. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat vrouwen niet schilderden, dit deden ze zeker wel. Zij moesten zich echter beperken tot ‘mindere’ categorieën zoals landschappen, portretten en stillevens. Een bezoekje aan het National Gallery leert je dat er volop landschappen en stillevens te zien zijn. Ik vraag me af: waarom zijn zoveel daarvan van mannen? Waarom doet het museum niet meer zijn best om ook vrouwen een plekje te geven?

De National Gallery is niet de enige met deze cijfers. Minder dan vijf procent van de werken in de permanent collectie Moderne Kunst van het MET Museum in New York City zijn van vrouwelijke makers. Daarentegen is in 85% van alle naaktschilderijen een naakte vrouw te zien.

Duidelijk dus dat er geen gelijkheid is in representatie van mannelijke versus vrouwelijke kunstenaars in musea, maar wat heeft dat als gevolg? Natuurlijk is het ‘you can’t be what you can’t see’ principe van toepassing: jonge meisjes zullen minder snel een groot kunstenaar worden omdat zij geen vrouwelijke inspiratiebronnen hebben om tegenop te kijken. Daarnaast worden de grootmeesters van vroeger ook nu nog gebruikt als leidraad voor zowel het lesgeven in kunstgeschiedenis als het lesgeven in kunstscholen. Karin Haanappel van het boek/project ‘Herstory in Art’ geeft tevens aan dat, zolang we alleen mannelijke kunstenaars uit het verleden weergeven, de geschiedenis altijd grotendeels uitgebeeld wordt in de vorm van oorlogen, rooftochten, helden en overwinningen.

Dit probleem doet zich niet alleen voor in schilderijen en musea. Eén van mijn favoriete kunstvormen is fotografie, en ik ben altijd zeer onder de indruk van de World Press Photo reportages en genomineerden. Ook dit jaar zijn er weer geweldige foto’s te zien, maar als je door de categorieën scrollt is al snel duidelijk dat deze genomineerden grotendeels mannen zijn. Hetzelfde geldt voor andere soortgelijke prijzen: de Oscars staan er al jaren om bekend dat vooral (witte) mannen kans maken op prijzen in categorieën zoals Beste Regie.

Het Engelse PRS for Music en het Nederlandse Buma/Stemra, beide auteursrechtenorganisaties voor schrijvers en componisten van muziek, hebben bekend gemaakt dat slechts 13% van hun leden vrouwen zijn. PRS heeft na het bekendmaken van deze cijfers (in 2010) campagne gevoerd om meer vrouwen actief lid te laten worden, waarna het cijfer opliep tot 17%. Dit wil niet zeggen dat alle schrijvers van muziek maar voor 13-17% uit vrouwen bestaan: het zegt meer over het feit dat vrouwen vaak niet geloven dat zij een carrière kunnen hebben in muziek en zich daarom niet aansluiten bij een organisatie als deze. Dit soort gedachtes worden gestimuleerd door het feit dat ook de award shows in de muziekwereld gedomineerd worden door mannen. De Britse Mercury prijs is in zijn achttien jarig bestaan bijvoorbeeld maar vijf keer uitgereikt aan een vrouw. Tijdens de Grammy’s van 2018 won maar één vrouw een grote award. Van alle 86 categorieën ging de prijs maar in 17 gevallen naar een vrouw of een female-fronted band. Ook in Nederland is de verdeling ongelijk. Vooral op festivals is goed terug te zien dat mannen meer geboekt worden dan vrouwen.

Ook hier geldt weer: veel van de kunst die wij zien, zien we vanuit het mannelijk oogpunt. Het zou waardevol zijn om de wereld ook vanuit het vrouwelijk oogpunt te tonen. Je kan mij niet wijsmaken dan vrouwen minder goed zijn in al deze vormen van kunst. Dat mannen een soort speciale aangeboren gave hebben die ze beter maakt hierin. Dit heeft te maken met het krijgen van kansen. Net zoals vrouwen vroeger geen kunstopleiding konden volgen omdat ze geen naakte mannen mochten schilderen en daardoor altijd een stap achterliepen, krijgen vrouwen nu nog steeds niet dezelfde kansen als mannen. Dit heeft niet te maken met talent, het heeft te maken met gunnen. Natuurlijk is er ruimte voor nuance in dit onderwerp, en natuurlijk zijn voor sommige cijfers verklaringen te vinden. Maar onderaan de streep komt het hier op neer: Geef vrouwen meer kansen. Maak vrouwelijke kunstenaars meer zichtbaar. Zorg er voor dat meisjes zien dat ook zij succesvol kunnen worden. Hervorm het kunstonderwijs, stimuleer vrouwen om kunst te studeren, en zorg er voor dat onze wereld beter gerepresenteerd wordt in kunst. Onze geschiedenis en onze toekomst is immers van ons allemaal.

Author image
Britt – 27 jaar – Ik word blij van thee, muziek, Netlfix, reizen, slapen en sarcasme. Maar vooral van thee. Thee is belangrijk. Ik heb meningen over dingen.