Theekransje

Normativiteit en privilege: What the fuck?

Net zoals Peter Jackson en Adele geloof ik in trilogieën en schrijf daarom een vervolg op mijn eerdere stukjes over gender en seksualiteit. Maar waar die stukjes vooral over definities gingen, wil ik met dit stuk een iets andere kant op. Ik wil het namelijk hebben over de sociale context waarin gender en seksualiteit plaatsvinden.

Normativiteit
Wat is normativiteit überhaupt? Met normativiteit bedoel ik de manier waarop een bepaald gender, seksualiteit of ras altijd als universeel uitgangspunt wordt genomen. Deze norm wordt dan eigenlijk onzichtbaar, want er wordt gedaan alsof de norm voor iedereen geldt. Om een voorbeeld te geven: als er over de symptomen van een hartaanval wordt gepraat, worden vrijwel alleen symptomen genoemd die voor mannen gelden. Vrouwen ondervinden namelijk andere symptomen, maar omdat die niet erkend worden als symptomen van een hartaanval, lopen vrouwen effectief dus meer risico.

Zo zijn er nog een miljoen voorbeelden te bedenken. Waarom moet LHBTQIA+1 mensen bijvoorbeeld uit de kast komen? Zo’n constructie kan alleen bestaan als mensen geloven dat iedereen cisgender en hetero is totdat het tegendeel is bewezen. Of waarom is het zo belangrijk dat trans mensen door kunnen gaan voor een cis man of vrouw, bijvoorbeeld door middel van operaties? Dit geldt alleen als we met z’n allen geloven dat je pas een échte man of vrouw kan zijn als je voldoet aan de cis norm. Op deze manier zijn cisgender-zijn en heteroseksualiteit onzichtbare normen.

Maar ook binnen de LHBTQIA+ gemeenschap bestaat normativiteit. Vaak zijn de bekendste LHBTQIA+ gezichten cisgender witte homo-mannen. Dit is geen toeval: deze groep benadert de norm van cis-hetero witte man het best. Andere stemmen worden sneller onderdrukt of genegeerd, zowel binnen als buiten de gemeenschap. Ras en etniciteit spelen hier ook een belangrijke rol. Denk bijvoorbeeld aan al die keren dat de PVV moord en brand schreeuwt als een islamitische gemeenschap homofoob is, maar stil blijft als zijn eigen leden homofobe uitingen doen. In zulke gevallen wordt de strijd voor LHBTQIA+ rechten gebruikt voor racistische en islamofobe doeleinden. Het idee erachter is dat witte mensen homo’s al lang geaccepteerd hebben en homofobie vooral een probleem is in andere (achtergestelde) delen van de wereld. Dit zorgt ervoor dat LHBTQIA+ mensen blijkbaar standaard als wit worden gezien, terwijl homofoben standaard als mensen van kleur2 worden gezien. Op deze manier is er een raciale en etnische norm van witheid binnen de LHBTQIA+ gemeenschap die LHBTQIA+ mensen van kleur systematisch de mond snoert.

Privilege
Deze normen zorgen ervoor dat sommige mensen bepaalde privileges hebben. Vanuit Amerika is bijvoorbeeld de discussie over wit privilege overgewaaid. Er zijn nogal wat misverstanden over wat privilege precies inhoudt. Een vaak gehoord tegenargument is: “Maar ik heb het ook moeilijk gehad en ik ben wit/man/hetero/cisgender.” Zulke argumenten zijn echter niet steekhoudend. Privilege wil niet zeggen dat jouw leven per definitie makkelijk is. Het wil alleen zeggen dat er bepaalde dingen zijn, vaak in het dagelijkse leven, waar je je vrijwel nooit zorgen over hoeft te maken. Het concept is bedacht door Peggy McIntosh, die een lijst maakte met allerlei privileges die zij als wit persoon heeft. Sunny Bergman besprak wit privilege ook in één van haar docu’s, waarin het duidelijk werd dat witte jongens sneller vertrouwd worden op hun woord, terwijl zwarte en Marokkaanse jongens met veel meer wantrouwen worden benaderd.

Dit concept kan toegepast worden op vrijwel elke vorm van machtsverhoudingen. Zo hoeven mannen zich vrijwel geen zorgen te maken als ze ‘s avonds alleen over straat lopen. Hetero’s hoeven zich geen zorgen te maken als ze hand in hand lopen met hun partner. Witte homo’s kunnen erop rekenen dat ze altijd een stem zullen hebben in hun LHBTQIA+ gemeenschap. De lijst is eindeloos en het varieert dus van persoon tot persoon welke privileges iemand wel of niet heeft.

Maar wat moet je er nou mee? Het punt hiervan is niet om iedereen schuldig te laten voelen over hun ras/gender/seksualiteit. Het doel is om bewust te worden van de sociale processen die elke dag meespelen in je leven en om in te zien dat dit niet vanzelfsprekend is. Immers niet iedereen kan op deze privileges rekenen en dat zorgt ervoor dat ongelijkheid in stand gehouden wordt. Als je je daarvan bewust wordt, kan je beter inzien in welke situaties er sprake is van ongelijkheid en kan je er iets aan doen, door bijvoorbeeld mensen er op aan te spreken.

Als we het hebben over normativiteit en privilege is het belangrijkste om te erkennen dat jouw ervaringen niet universeel zijn. Als een gekleurd persoon je vertelt over hun ervaringen met racisme of een trans persoon je vertelt over hun ervaringen met transfobie, wuif het dan niet weg onder het mom van “maar dat heb ik nog nooit gezien/meegemaakt.” Het gemene van deze normen is dat ze zo onzichtbaar worden, dat we ons nauwelijks kunnen voorstellen dat anderen de wereld op een compleet andere manier beleven. Dit betekent dus ook dat er altijd dingen zullen zijn die we niet zien en juist daarom is het belangrijk om naar elkaar te luisteren en elkaars ervaringen te waarderen. Zo kunnen we samen naar een meer gelijke samenleving toewerken.

1: Lesbisch, homo, biseksueel, trans, queer/questioning, intersekse, aseksueel/aromantisch/agender
2: Ik was op zoek naar een vertaling van het begrip "people of color", en dit was de beste benadering die ik kon bedenken. Als iemand een andere vertaling weet die in gebruik is genomen door people of color, deel het even, dan pas ik het aan!

Author image
Student Gender Studies. Hashtag-misbruiker. Ik heb een zwak voor genetisch gemanipuleerde supersoldaten of anderszins onbereikbare figuren. Expert in Chris Evans' baard, social justice, en Sharknado.