Theekransje

Het belang van vrijheid van meningsuiting

Vrijheid van meningsuiting. We horen er veel over: het zou onder vuur liggen en men is bang voor censuur. Het is vaak het eerste dat aangehaald wordt als iemand racistische of seksistische opmerkingen maakt in discussies op Facebook. Kortom, vrijheid van meningsuiting staat hoog in het vaandel. Maar wat houdt dat nu precies in?

Om te beginnen moeten we bedenken waarom vrijheid van meningsuiting nou zo belangrijk voor ons is. Het wordt nu regelmatig gebruikt om te ontsnappen aan verantwoordelijkheid. “Het zijn maar woorden”, luidt het argument. Maar dit staat haaks op het hele concept van vrijheid van meningsuiting. Het feit dat wij er zoveel belang aan hechten, geeft al aan dat het nooit “maar woorden” zijn. Woorden hebben een lading en een betekenis, ze staan niet op zichzelf. De reden dat vrijheid van meningsuiting zo belangrijk voor ons is, is omdat woorden wel waarde hebben. Je kan je dus niet verbergen achter het idee dat je vrijheid van meningsuiting hebt én tegelijkertijd roepen dat je woorden niet zo serieus genomen moeten worden.

Een ander veelgehoord argument is: “Het is een vrij land, ik mag alles zeggen”. Maar vrijheid van meningsuiting bestaat in de eerste plaats om ervoor te zorgen dat iemand niet zomaar vervolgd kan worden voor hun woorden, niet om ervoor te zorgen dat iedereen zich als een klootviool mag gedragen en daar niet op aangesproken mag worden. Bovendien zijn woorden die aanzetten tot haat of geweld niet beschermd onder vrijheid van meningsuiting, juist om ervoor te zorgen dat de vrijheid van kwetsbare groeperingen beschermd wordt. Als iemand dus roept dat vluchtelingen van hem mogen verdrinken, geeft vrijheid van meningsuiting hem geen vrijbrief.

Bovendien is er een wereld van verschil tussen censuur en rekening houden met je medemens. Er wordt vaak boos of verward gereageerd als iemand zegt dat je bepaalde woorden, zoals racistische of homofobe termen, niet meer zou moeten gebruiken. Het punt is niet zozeer dat je vervolgd gaat worden als je flikker zegt, maar eerder dat je na zou moeten denken over de impact van je woorden. Dit doe je eigenlijk altijd al, het levert alleen problemen op als nieuwe woorden taboe worden. Ga maar na: je zegt waarschijnlijk niet tegen je baas dat je hem een klootzak vindt en je zou je moeder waarschijnlijk geen kutwijf noemen. We hebben als maatschappij besloten dat sommige dingen niet kunnen. Minderheden proberen hier alleen wat nieuwe termen aan toe te voegen, maar ze introduceren hiermee geen censuur.

Dit is eigenlijk de basis. Het is in theorie niet zo moeilijk om je niet als een eikel te gedragen tegenover anderen. Het wordt moeilijker als we de recente opkomst van de alt-right1 en neo-nazi’s bij deze discussie betrekken. Tot op welke hoogte moeten we dit soort hatelijke woorden ruimte geven onder het mom van vrijheid van meningsuiting?

Mijn antwoord: geef het geen ruimte. Nog geen centimeter. Het probleem van vrijheid van meningsuiting toepassen op neo-nazi’s en andere extreem-rechtse figuren is dat zij zelf helemaal niet in dit principe geloven. Ze geloven niet in democratische waarden. Tegelijkertijd weten ze donders goed dat er een loophole bestaat in het idee van vrijheid van meningsuiting: als je alle meningen toelaat, laat je dus ook meningen toe die tegen vrijheid van meningsuiting zijn. Deze loophole gebruiken ze om hun ideeën publiekelijk uit te kunnen dragen en op die manier te normaliseren. Er zit dus een paradox in onze eigen logica: absolute vrijheid komt eigenlijk neer op geen vrijheid, want je geeft mensen de kans om anderen hun vrijheid te ontnemen. Daarom bestaan er beschermingen voor minderheden en andere kwetsbare groepen.

We moeten dus altijd waken voor dit soort groeperingen en meningen. Het is helaas soms lastig te zeggen of iemand écht anti-democratisch is of gewoon een doorsnee eikel. Als maatschappij is het belangrijk dat we hier voorzichtig mee omgaan, want het mag natuurlijk ook niet omslaan in censuur. In het geval van neo-nazi’s mag er echter geen twijfel bestaan. We hebben historisch bewijs dat zij niks geven om democratische waarden, dus waarom zouden we ze de ruimte geven om deze te misbruiken? Eindeloos duimendraaien over neo-nazi’s en andere extreem-rechtse groeperingen wel of niet een platform geven is compleet nutteloos. Als je in de democratie gelooft, is er maar één antwoord mogelijk: laat ze terugkruipen naar het verrotte hol waar ze vandaan komen en laat hun ideeën niet het daglicht zien. Ik ben overtuigd van het belang van vrijheid van meningsuiting en juist daarom moeten er limieten aan gesteld worden.

1: Alt-right is een term die staat voor alternative right, waarmee extreem-rechtse groeperingen zichzelf onderdeel van de mainstream willen maken. Het woord klinkt redelijk ondschuldig, maar hun idealen komen vooral overeen met die van neo-nazi's en andere anti-democratische en fascistische bewegingen.

Author image
Student Gender Studies. Hashtag-misbruiker. Ik heb een zwak voor genetisch gemanipuleerde supersoldaten of anderszins onbereikbare figuren. Expert in Chris Evans' baard, social justice, en Sharknado.