Theekransje

Gender: What the fuck?

Zoals jullie misschien in mijn bio hebben gezien, studeer ik momenteel Gender Studies. Als mensen in mijn omgeving vragen wat ik doe, blijkt vaak dat veel mensen niet weten wat gender inhoudt. Nu was ik wel gewend dat mensen niet weten wat ik studeer van mijn vijf jaar als Amerikanistiek student; ik werd regelmatig aangekeken alsof ik Chinees sprak als het woord Amerikanistiek viel. Maar dat is nog makkelijk uit te leggen: je bestudeert Amerika. Gender daarentegen is wat lastiger samen te vatten. Toch ga ik hier een poging wagen.1

Gender
Gender verwijst naar onze ideeën over mannelijkheid en vrouwelijkheid. Je vertoont geen mannelijk of vrouwelijk gedrag vanaf je geboorte, maar je wordt gesocialiseerd om je zo te gedragen, afhankelijk van welk geslacht je hebt. Zo zie je dus speelgoed dat speciaal voor jongens of voor meisjes wordt gemaakt. Of dat actiefilms vooral als een mannending worden gezien, terwijl romcoms voor vrouwen zijn. Het concept van gender bekritiseert dit soort aannames, want iemands geslacht bepaalt niet wat zij leuk of interessant vinden. Dit is sociaal en cultureel bepaald.

Een goed voorbeeld is de kleur roze. In onze cultuur is deze kleur bij uitstek vrouwelijk, maar in de 19de en begin 20ste eeuw werd roze juist als een mannelijke kleur gezien, omdat het afgeleid is van rood, wat een agressieve kleur is. Wat als mannelijk of vrouwelijk gezien wordt, staat dus niet vast, maar hangt af van het land en de tijd waarin je leeft. Tegelijkertijd verwijst gender niet alleen naar sociale rollen. Het verwijst namelijk ook naar je innerlijke identiteit, oftewel je gender identiteit, die niet overeen hoeft te komen met je lichamelijke geslacht, bijvoorbeeld als iemand geboren wordt met een vagina maar zich identificeert als man.

Geslacht en intersekse
Gender werd in eerste instantie eigenlijk gezien als een tegenpool van geslacht. Waar geslacht opgedeeld is in twee uiteindes, namelijk man en vrouw, bestaat gender uit een spectrum tussen die uiteindes. Niemand is immers 100% vrouwelijk of 100% mannelijk. Maar ook dit klopt niet helemaal. Er zijn meer dan twee geslachten en dus bestaat óók geslacht uit een spectrum. Soms worden mensen geboren wiens anatomie niet in de categorie man of vrouw geplaatst kan worden, omdat ze bijvoorbeeld uiterlijk vrouwelijke geslachtskenmerken hebben, maar innerlijk mannelijke geslachtskenmerken. Deze mensen worden intersekse genoemd. Ongeveer één op de 1500 tot één op de 2000 mensen worden geboren als intersekse. Veel intersekse baby’s worden geopereerd om te zorgen dat ze in één van de twee geslachtscategorieën vallen, maar intersekse mensen zijn het hier vaak absoluut niet mee eens. Zij willen niet dat ze geopereerd worden of hormonen toegediend krijgen, zonder dat zij er zelf toestemming voor kunnen geven. Bovendien houdt dit soort praktijken de mythe in stand dat er maar twee geslachten zijn, terwijl er enorm veel variatie is. Intersekse mensen willen graag dat wij die variatie omarmen, in plaats van het te onderdrukken.

Transgender en non-binary
Intersekse is niet te verwarren met transgender. Trans of transgender mensen worden, om maar even met een cliché te gooien, “in het verkeerde lichaam geboren.” Dit betekent dat iemands lichamelijke sekse niet overeen komt met hun gender identiteit. Dit in tegenstelling tot cisgender mensen, wiens lichamelijke sekse en gender identiteit wél overeenkomen. Transgender identiteiten beslaan ook een spectrum (spoiler alert: eigenlijk is alles een spectrum). Soms kiezen transgender mensen voor hormonen en operaties die ervoor zorgen dat hun lichaam meer typisch mannelijk of vrouwelijk wordt. Maar er zijn ook transgender mensen die er voor kiezen om geen (volledige) geslachtsverandering te ondergaan. Dit wil niet zeggen dat zij geen “echte” man of vrouw zijn. Operaties ondergaan is een zeer persoonlijke keuze en die hoeven zij niet aan anderen te verantwoorden.

Trans(gender) kan gezien worden als een verzamelterm voor mensen die de overgang van man naar vrouw maken of vice versa, maar ook voor mensen die er ergens tussenin zitten. Zo zijn er mensen die zich man noch vrouw voelen, of die zich allebei tegelijk voelen. Een veelgebruikte verzamelterm hiervoor is non-binary, waarmee aangegeven wordt dat de binaire uiteindes van man en vrouw niet bij ze passen. Andere veelgebruikte termen en identiteiten zijn onder andere genderqueer, agender, of genderfluid. Het is geen toeval dat al deze termen Engels zijn: het Nederlands heeft naar mijn weten op dit moment nog geen woorden in gebruik genomen die dit soort identiteiten beschrijven. Non-binary mensen voelen zich vaak ook niet op hun gemak bij de persoonlijk voornaamwoorden hij of zij. In plaats daarvan wordt in het Engels vaak “they” of “xe” gebruikt om aan te geven dat ze niet zomaar als man of vrouw gezien willen worden. Ook hier is in het Nederlands nog geen goed alternatief, wat het nog moeilijker maakt om duidelijk te maken dat er meer is dan alleen man en vrouw. Soms kiezen non-binary mensen ervoor om wel hij of zij als persoonlijk voornaamwoorden te gebruiken, maar dat wil niet zeggen dat ze dan opeens wel in de categorie man of vrouw vallen: ze zijn nog steeds non-binary.

Als je nou denkt: pff, dit is allemaal veel te verwarrend, probeer je dan eens te bedenken hoe verwarrend het is voor trans of intersekse mensen. Zij kunnen op weinig begrip rekenen van de samenleving, die nog altijd star vasthoudt aan het idee van uitsluitend twee sekses. De vele termen die bestaan voor trans identiteiten mogen dan ingewikkeld zijn voor cisgenders, maar voor trans mensen is het vaak een enorme opluchting om te weten dat er anderen zijn die zich precies zo voelen zoals zij. Eigenlijk moeten we dus wat woorden aan onze vocabulaire toevoegen om het bestaande gat op te vullen. Als we als samenleving kunnen besluiten dat onbenullige woorden als “swaffelen” ook een essentiële toevoeging aan onze taal zijn, dan moet dit ook wel lukken.

1: Een eerdere versie van deze blogpost bevatte een aantal fouten m.b.t. het gebruik van de woorden mannelijk/vrouwelijk in relatie tot transgender/non-binary mensen. Als cisgender persoon ben ik geen ervaringsdeskundige op dit gebied en kan ik dus fouten maken. Als je een trans persoon tegenkomt die dingen tegenspreekt die ik hier beweer, luister dan naar hen, want zij weten beter hoe hun leven in elkaar zit dan ik.

Author image
Student Gender Studies. Hashtag-misbruiker. Ik heb een zwak voor genetisch gemanipuleerde supersoldaten of anderszins onbereikbare figuren. Expert in Chris Evans' baard, social justice, en Sharknado.