Theekransje

Bokkenrijders en vierendeling in Kasteel Hoensbroek

Iedereen die wel eens in de Villa Volta-attractie in de Efteling is geweest, heeft van de Bokkenrijders gehoord. Maar deze bendes waren niet alleen actief in Brabant, ook Limburg heeft te maken gehad met Bokkenrijders. Afgelopen maand, op 28 oktober, werd in en rondom Kasteel Hoensbroek een toneelstuk uitgevoerd over de Bokkenrijders van deze streek en daar ging ik naar toe.

Om te begrijpen waar de Bokkenrijders vandaan kwamen, moet je eerst meer weten over de historische context. Limburg was in het midden van de 18de eeuw namelijk ontzettend arm, als gevolg van een reeks oorlogen die door de streek waren geraasd. In deze context ontstonden bendes die van de rijken gingen stelen. De reactie hierop was een soort heksenjacht: 1200 mensen werden beschuldigd, waarvan 500 werden veroordeeld. Een deel daarvan heeft gevangen gezeten in de kerkers van Kasteel Hoensbroek en werd later iets verderop publiekelijk geëxecuteerd. Nu wordt gedacht dat de meeste bekentenissen vals waren, aangezien de beschuldigden gemarteld werden.

De voorstelling die op die zaterdagavond gegeven werd, nam deze geschiedenis als uitgangspunt. Het toneelstuk vond niet plaats op één locatie, zoals gebruikelijk, maar verspreid over het kasteel en de gronden eromheen. We moesten dus telkens van scène naar scène lopen en we werden ook bij het spel betrokken. Zo moesten we een eed afleggen waarin we trouw zwoeren aan de Bokkenrijders (en waarbij één van de Bokkenrijders heel vies in mijn nek ging hijgen) en werden we in een andere scène opeens getuigen van de ontmaskering van een Bokkenrijder. Dat alles verbleekte bij het stuk waarin wij mochten stemmen over wat er met de veroordeelde rovers moest gebeuren: ophangen, vierendelen of radbraken. Vierendelen kreeg de meeste stemmen, maar gelukkig hebben we dat lot niet hoeven aanschouwen.

Aan het eind van de voorstelling werden we ook nog even meegenomen naar de kerker. Ik ben in de buurt van het kasteel opgegroeid en als kind was Kasteel Hoensbroek een populaire bestemming voor kinderfeestjes. Ik ben dan ook al vaak genoeg in die kerker geweest, maar dit was uiteraard altijd overdag. Het kasteel is normaal gesproken ‘s avonds niet open. Pas als de lichten uitgaan en het is ook nog eens donker buiten, heb je door hoe ongelooflijk kil en donker de kerker daadwerkelijk is en wat een hel het geweest moet zijn om daar opgesloten te zitten. De sfeer van het kasteel - en van de kerker in het bijzonder - maakte het dus een stuk makkelijker om je te verplaatsen in de 18de eeuw. Het verschil tussen arm en rijk wordt wel erg duidelijk als je je in een weelderig kasteel bevindt, terwijl de rest van het volk verhongert.

Als je nu meer wil weten over de Bokkenrijders in Limburg: er komt een korte film aan genaamd Voor galg en rad die deze maand opgenomen wordt. Of maak gewoon een tripje naar Hoensbroek en bezoek het kasteel!

Author image
Student Gender Studies. Hashtag-misbruiker. Ik heb een zwak voor genetisch gemanipuleerde supersoldaten of anderszins onbereikbare figuren. Expert in Chris Evans' baard, social justice, en Sharknado.